Annonse
Annonse
Annonse
Annonse

Peparkakehuset – årets eldprøve på kjøkkenet

Skakke vegger, skorstein på tvers og eit tungt non-stop-tak som rasar ned før melisen har tørka. Vi har alle vore der. Prøv framgangsmåten som skal sikre at huset står!

BYGGESKIKK: Pepperkakehus er tradisjonelle bygg som påvirkes lite av trender. Og det er bra, synes konditor Per Klein.  FOTO: Jessica Gow/TT /
BYGGESKIKK: Pepperkakehus er tradisjonelle bygg som påvirkes lite av trender. Og det er bra, synes konditor Per Klein. FOTO: Jessica Gow/TT /

Heimekoselege dufter av nysteikte peparkaker og smelta sukker spreier seg på kjøkkenet til konditoren. Per Klein kjevlar deigen med vande hender.

– Sesongen første peparkaker er alltid spesielle. Deretter går det på rutinen, seier han.

Etter 25 år med profesjonell baking er det inga sak for konditoren å svinge opp med eit stødig peparkakehus. For amatørar, derimot, er det søte, vesle huset gjerne årets eldprøve på kjøkkenet. Kloke av skade fortar vi oss å legge det ut på Instagram, for neste dag kan stasen ha byrja å sige og i verste fall ha rasa saman.

Apropos Instagram, skal peparkakehus vere trendy? Per Klein synest ikkje det. Han meiner at peparkakehus gjerne kan byggast i trendfri sone. Her er arkitekturen trygg og tradisjonell.

– Eg pleier å leike litt med glasurkrusedullane og fargane, likevel blir husa mine ganske like frå år til år.

Kaldstart

Pers første tips er å bruke kald deig.

– La han ligge i kjøleskapet ei stund før du kjevlar han ut, så klistrar han seg ikkje fast på kjevlet eller bakebordet. Eg pleier dessutan å legge den utkjevla deigen i kjøleskapet ei stund før eg skjer ut delane, då blir han nemleg hard igjen og lett å handtere, seier han.

Når deigen er kjevla ut (og eventuelt avkjølt igjen), skal han helst vere frå 1 til 1,5 millimeter tjukk. Neste steg er å skjere ut delane til huset. Per pleier å legge deigen på bakepapir og skjere ut delane der. Viss ein prøver å flytte bitane etter at ein har skore dei ut, vil dei bli skeive.

Han legg malen på deigen og trykkjer langs kanten med ein skarp kniv – inga saging, då blir kantane stygge. Bitane blir steikte i 180 grader i 10–12 minutt.

– Eg liker ikkje at peparkakene har sterkare farge i kantane, då har dei steikt for lenge eller for varmt. Det skal vere same farge på heile. Delane er framleis mjuke når dei er ferdigsteikte, men stivnar når dei er avkjølte, seier Per Klein.

Fintilpassing

Eit viktig punkt for å lykkast med monteringa av huset, er å skjere til kantane på dei steikte husdelane lite grann etter at dei er avkjølte og harde. Bruk enten ein sagtakka kniv eller ei rasp. No skal du ikkje trykkje med kniven, men sage – for viss du trykkjer, kan bitane fort sprekke.

– Hald delane mot kvarandre, slik at du ser om dei treng reinskjering. Mange droppar dette, men det er faktisk viktig, formanar Per.

Før huset blir montert, må dei motståande veggene – framside og bakside, og dei to sideveggene – òg blir kontrollerte mot kvarandre, slik at dei blir heilt like. Er dei ulike, vil ikkje taket ligge riktig.

Vindauge av gelatin

Som vindaugsglas i vindaugsholet til veggene brukar Per gelatinblad som han knekkjer i passe store bitar og festar på innsida av husveggen med glasur.

– Gelatinblada har eit fint mønster som synest ekstra godt viss ein set belysning inne i huset, seier han.

Dei ulike husdelane blir deretter dekorerte med glasur og skal tørke skikkeleg før dei blir monterte. Per synest at ein skal kjøpe sprøytepose til glasuren.

– Nokre klipper berre hol i ein plastpose eller brukar eit kremmarhus av bakepapir, men det gir ikkje like fint resultat.

Han har førebudd fleire sprøyteposar med glasur i ulike fargar.

Taket dekker han heilt med eit lager rosa glasur: Han legg på ei solid dynge og breier henne ut med ein palett – eit konditorreiskap som liknar ein smal steikespade. Ein vanleg steikespade kan òg brukast. Oppå det rosa laget sprøyter han takstein av tynne kvite render i eit diagonalt rutemønster. Så løftar han opp taksidene for å jamne ut i kantane med paletten.

IKKE STRESS: Pers limblanding bruker litt tid på å stivne, noe som er en klar fordel. Da rekker man å plassere delerne riktig.  FOTO: Jessica Gow/TT /
IKKE STRESS: Pers limblanding bruker litt tid på å stivne, noe som er en klar fordel. Da rekker man å plassere delerne riktig. FOTO: Jessica Gow/TT /
Annonse

Monteringa

Etter at dei dekorerte husdelane har fått tørke godt, er den kritiske augneblinken kommen: monteringa av peparkakehuset. Brukar du Pers oppskrift på karamell til å klistre med, har du god tid til å finjustere monteringa før karamellen stivnar.

Der det er mogleg, dyppar Per husdelane som skal ha klister på, ned i den smelta karamellen. Går ikkje delane ned i gryta, stryk han i staden karamell på husdelane med paletten. Først monterer han veggene, deretter taket.

– Eg held delane inntil kvarandre til eg er sikker på at dei har festa seg. Taksidene held eg på plass litt lengre, så dei ikkje glir av, seier han.

I dei små glipene som oppstår mellom delane, fyller Per på med ekstra karamell.

Så sprøyter han glasur langs kantane, og heilt til slutt utset han huset for ein liten snøstorm: Han siktar melis, samtidig som han viftar med ei pappskive for at «snøen» skal blåse mot huset og skape eit inntrykk av frost. Voilà, julas peparkakehus er klart!

KRONEN PÅ VERKET: Et lett snøfall av melis drysser nedover pepperkakehuset.  FOTO: Jessica Gow/TT /
KRONEN PÅ VERKET: Et lett snøfall av melis drysser nedover pepperkakehuset. FOTO: Jessica Gow/TT /

Pers lim og glasur

Karamell-lim

250 gram sukker

50 gram glukose eller honning

1 dl vatn

Bland alt i ein kasserolle, og la det koke til blandinga har oppnådd 150 grader. Bruk eit termometer. Ved 150 grader er det smelta sukkeret framleis kvitt. Då blir det gjennomsiktig når det stivnar. Ved 160 grader blir det gult, men kan framleis fint brukast. Vatnet gjer at sukkeret rekk å bli nok varmt utan å bli brent. Glukosen eller honningen gjer at sukkeret ikkje krystalliserer seg, så om det rekk å stivne kan ein smelte det igjen.

Glasur

1 eggekvite

200–240 gram melis

konditorfarge

Bland eggekviten med melisen til ein ganske laus konsistens. Ikkje visp for mykje, viss det blir luft i glasuren festar han seg ikkje like godt.

VÆR NØYE: Pass på at delene passer sammen, ellers får du problemer på et senere stadium i byggeprosessen.  FOTO: Jessica Gow/TT /
VÆR NØYE: Pass på at delene passer sammen, ellers får du problemer på et senere stadium i byggeprosessen. FOTO: Jessica Gow/TT /
VINDUER: Gelatinblader blir til vindusglass.  FOTO: Jessica Gow/TT /
VINDUER: Gelatinblader blir til vindusglass. FOTO: Jessica Gow/TT /
DEKOR: Tid for fri kreativitet. En sprøytepose er nyttig når du skal dekorere med glasur.  FOTO: Jessica Gow/TT /
DEKOR: Tid for fri kreativitet. En sprøytepose er nyttig når du skal dekorere med glasur. FOTO: Jessica Gow/TT /
SØTT: Per Klein dekker hele taket med rosa glasur.  FOTO: Jessica Gow/TT /
SØTT: Per Klein dekker hele taket med rosa glasur. FOTO: Jessica Gow/TT /
DETALJER: Findekoreringen gjøres med sprøyteposen.  FOTO: Jessica Gow/TT /
DETALJER: Findekoreringen gjøres med sprøyteposen. FOTO: Jessica Gow/TT /
SAMMENFØYNINGEN: Den mest kritiske operasjonen er monteringen. Per bruker en karamellblanding som lim.  FOTO: Jessica Gow/TT /
SAMMENFØYNINGEN: Den mest kritiske operasjonen er monteringen. Per bruker en karamellblanding som lim. FOTO: Jessica Gow/TT /

Peparkakehusfakta

Fakta

Tradisjonen med å bake peparkakehus kjem som så mange av våre andre juletradisjonar frå Tyskland på 1800-talet.

Peparkakehusbygginga slo breitt igjennom etter andre verdskrigen, då fleire kunne unne seg å bruke tid og ressursar på meir luksuriøs julepynt.

Det største peparkakehuset i verda – 234 kvadratmeter stort – vart bygd i Bryant, Texas, i 2013. Den største peparkakebyen i verda blir kvart å bygd i Bergen, der han blir til på dugnad.

Neste artikkel

Ber folk unngå kasting av julematrester