Annonse
Annonse
Annonse
Annonse

Dei mest berømte måltida i verda

Ei gruppe fattigfolk rundt eit bord, ein gong for om lag 2000 år sidan, har vorte eitt av dei mest populære motiva til kunsthistoria.

MEST KJENT: Leonardo Da Vincis nattverd  far 1490-årene er et av verdens mest kjente kunstverk. Kilde: Wikimedia Commons
MEST KJENT: Leonardo Da Vincis nattverd far 1490-årene er et av verdens mest kjente kunstverk. Kilde: Wikimedia Commons

For dei fleste av oss er skjærtorsdag den første fridagen i ei etterlengta påskehelg. I kristendommen er skjærtorsdag litt meir – dagen då Jesus vaska føtene til disiplane og åt det siste måltidet sitt, nattverdsmåltidet. Og i kunsten har dette måltidet vorte eit av dei aller mest ynda motiva gjennom historia.

– Nattverden er eit motiv som speler sterkt på både kjensler og intellekt, seier kunsthistorikar Simen K. Nielsen, som for tida er doktorgradsstipendiat ved universitetet i Cambridge.

– Motivet har ein fundamental plass i den kristne ikonografien og i symbolverda.

Eit omdiskutert måltid

Nattverdsmåltidet er ikkje berre ein av dei mest dramatiske episodane i dei bibelske evangelia – det har òg ei sterk symbolsk tyding som opphavet til det kristne nattverdsritualet.

– Biletet av påskemåltidet har hatt, og har framleis, stor tyding for mange truande, seier Nielsen.

Kunsthistoriker Simen K. Nielsen forteller at Nattverden, Jesu fødsel og Korsfestelsen peker seg ut som tre spesielt viktige kristne motiver. Foto: Kim Ramberghaug
Kunsthistoriker Simen K. Nielsen forteller at Nattverden, Jesu fødsel og Korsfestelsen peker seg ut som tre spesielt viktige kristne motiver. Foto: Kim Ramberghaug

Skildringar av nattverden i kunsten blir datert heilt tilbake til tidleg kristendom, og dei er ofte ein del av ein syklus som viser livet til Jesus.

– Nattverden har vore blant dei mest debatterte aspekta i kristen teologi, seier Nielsen. – Nattverden bidrog til å splitte kristendommen i tallause kyrkjesamfunn og grupperingar. Likevel vart nattverden eit tema som katolske så vel som protestantiske malarar tok for seg.

Menneskeleg drama

Den sceniske og nesten teatralske dramatikken, med dei kjende figurane rundt bordet og det underliggande sviket, har fascinert kunstnarar i svært ulike sjangrar heilt fram til i dag.

– Denne avgjerande bibelske augneblinken har nyleg vore gjenstand for ein enorm popularisering gjennom Dan Brown og spenningslitteraturen, kommenterer Simen K. Nielsen.

Det siste måltidet er både eit religiøst mysterium og eit menneskeleg drama. Mange av dei kunstnariske framstillingane viser tydeleg dei ulike personlegdommane til figurane og relasjonane dei imellom. La oss ta ein titt på eit utval av kunsthistorias mest kjende framstillingar av nattverden.

T-skjorta

I 2003 såg fotografen David LaChapelle tilfeldigvis ein person iført ei t-skjorte med påskriften «Jesus is My Homeboy». Dette inspirerte LaChapelle til ein fotoserie med same namn, der han spør kven Jesus' opphavlege homeboys eigentleg var – eller nærare bestemt kven dei ville ha vore, dersom dei var reinkarnerte i USA i vårt eige hundreår. «Last Supper» er blant dei seks fotografia i serien, som opphavleg vart publisert i det britiske magasinet id.

GJENFØDT GJENG:  I 2003 forestilte fotografen David LaChapelle seg at disiplene kunne sett ut som dette, dersom de ble gjenfødt i vårt århundre. Kilde: Flickr / Creative Commons
GJENFØDT GJENG: I 2003 forestilte fotografen David LaChapelle seg at disiplene kunne sett ut som dette, dersom de ble gjenfødt i vårt århundre. Kilde: Flickr / Creative Commons

Afroamerikansk barbeque

Amerikanske Margo Humphreys framstilling av det siste måltidet, «The Last Bar-B-Que» frå 1989, har vorte eit av dei mest kjende litografiane hennar. Kristus og disiplane sit rundt eit bord, slik som i tradisjonelle framstillingar av nattverden – men her er humoren framtredande, ikkje berre i tittelen, men også i vassmelona og kyllingen som kjem til syne blant vinen og brødet. Jesus og apostlane ser ut til å vere afroamerikanske, og i biletet finn vi både ein pyramide og mønstra klede med tydeleg afrikansk påverknad.

AFROAMERIKANSK: Margo Humphrey  malte sin nattverdsversjon, "The Last Bar-B-Que", i 1989. (Kilde: Flickr / Creative Commons)
AFROAMERIKANSK: Margo Humphrey malte sin nattverdsversjon, "The Last Bar-B-Que", i 1989. (Kilde: Flickr / Creative Commons)
Annonse

Hundre frå Andy Warhol

«The Last Supper» er motivet for Andy Warhols siste og sannsynlegvis største bileteserie, laga i 1986. Verket vart bestilt av ein gallerist som ønskte at Warhol skulle ta direkte utgangspunkt i Leonardo då Vincis måleri av nattverden. Warhol laga bileta til ei utstilling i den gamle matsalen i Palazzo delle Stelline i Milano, som ligg tvers overfor kyrkja Santa Maria delle Grazie, der da Vincis veggmåleri er å finne.

HUNDRE: Andy Warhol produserte rundt hundre ulike versjoner av "The Last Supper".  Her fra en utstilling i Pittsburgh, kunstnerens hjemby. Foto: AP Photo/Keith Srakocic
HUNDRE: Andy Warhol produserte rundt hundre ulike versjoner av "The Last Supper". Her fra en utstilling i Pittsburgh, kunstnerens hjemby. Foto: AP Photo/Keith Srakocic

Warhol produserte nesten hundre variasjonar over temaet, for det meste silketrykk og måleri, men også ein skulptur han laga i samarbeid med Jean-Michel Basquiat, kalla «The Ten Punching Bags (Last Supper)”.

Dalís surrealisme

I «The Sacrament of the Last Supper» frå 1955 har Salvador Dalí kombinert typiske kristne tema med moderne tilnærmingar til surrealismen. Landskapet i bakgrunnen er frå Catalonia og går igjen i fleire av Dalís måleri.

SURREALISME: I Salvador Dalís "The Sacrament of the Last Supper" fra 1955 er kristne temaer kombinert med moderne surrealisme.  Kilde: WikiArt / Creative Commons
SURREALISME: I Salvador Dalís "The Sacrament of the Last Supper" fra 1955 er kristne temaer kombinert med moderne surrealisme. Kilde: WikiArt / Creative Commons

Då han måla biletet, har Dalí vorte stadig meir interessert i både vitskap, optisk illusjon og religion, og i denne perioden vart han sjølv ein truande katolikk. Mange kunstkritikarar har trekt fram at skildringa av apostlane ikkje er særleg individualisert – slik at vi ikkje ser nokon tydelege karakteristiske kjenneteikn som hjelp oss å skilje figurane frå kvarandre.

Fylt av kjensler

I 1799 måla William Blake eit temperamaleri av nattverden. Resultatet er eit dramatisk bilete der kvar av figurane rundt bordet viser dei individuelle kjenslene sine – og kvar av dei ser ut til å vere litt i si eiga verd. I forgrunnen til venstre ser det til dømes ut til at Peter allereie er traumatisert av vissa om at han vil bli freista til å fornekte herren sin.

FØLELSESLADET: I William Blakes maleri fra 1799 er alle deltakerne i nattverdsmåltidet preget av individuelle følelser. Kilde: Wikimedia Commons
FØLELSESLADET: I William Blakes maleri fra 1799 er alle deltakerne i nattverdsmåltidet preget av individuelle følelser. Kilde: Wikimedia Commons

Varmt og kaldt

Philippe de Champaignes nattverd frå 1648 har sterke kontrastar av varme og kalde fargar – noko som var typisk i fransk malarkunst på den tida. Andletstrekka til apostlane er verd å merke seg, og kvar av apostlane har òg sin eigen unike gest. Ein annan interessant detalj er at det ikkje er noko mat på bordet i det heile, bortsett frå vinen og brødet i nærleiken av Jesus.

MINDRE MAT: Philippe de Champaignes framstilte nattverden i 1648 . Han lot bordet være nesten tomt for mat, og fokuserte på individuelle uttrykk. Kilde:  Wikimedia Commons
MINDRE MAT: Philippe de Champaignes framstilte nattverden i 1648 . Han lot bordet være nesten tomt for mat, og fokuserte på individuelle uttrykk. Kilde: Wikimedia Commons

Teikning i raudt

I 1634–1635 teikna Rembrandt van Rijn ei ganske uvanleg nattverdsframstilling i raudt krit. Teikninga er basert på Leonardo da Vincis nattverdsmåleri, men Rembrandt har teke seg store fridommar som gjer biletet til alt anna enn ein Leonardo Da Vinci-kopi. Figurane ved bordet har bytt plass, og ein ser at dei reagerer meir intenst på det Jesus seier. Likevel er det tydeleg at Rembrandt må ha vore veldig oppslukt av Da Vincis måleri då han sjølv skisserte opp skjærtorsdagsmåltidet.

RØDT KRITT: Rembrandt van Rijn  tegnet denne versjonen av nattverden med kritt i I 1634-1635 . Kilde:  Wikimedia Commons
RØDT KRITT: Rembrandt van Rijn tegnet denne versjonen av nattverden med kritt i I 1634-1635 . Kilde: Wikimedia Commons

Mest kjent

Leonardo Da Vincis nattverd er blant verdas absolutt mest berømte måleri, og har vore til inspirasjon for mange seinare versjonar av same motiv. Leonardo måla biletet i dei seine 1490-åra, og det blir framleis rekna som det første arbeid innanfor høgrenessansekunsten – på grunn av den framtredande harmonien i bilete. Bilete er eineståande i sin monumentale enkelheit, og viser det dramatiske høgdepunktet då Jesus seier at «En av dere vil forråde meg». Judas – den skuldige – sit skilt frå resten av gruppa.

MEST KJENT: Leonardo Da Vincis nattverd  far 1490-årene er et av verdens mest kjente kunstverk. Kilde: Wikimedia Commons
MEST KJENT: Leonardo Da Vincis nattverd far 1490-årene er et av verdens mest kjente kunstverk. Kilde: Wikimedia Commons

Nattverd

Nattverd, også kalla brødsbrytelse eller eukaristi, er ei kristen liturgisk handling basert på Jesu siste måltid med sine tolv disiplar før korsfestinga, skildra i dei bibelske evangelia.

Påskemåltidet var på Jesu tid ein vanleg jødisk påsketradisjon, i tråd med korleis israelittane hadde feira den første påsken i Egypt meir enn tusen år tidlegare, då dei hadde vorte frigjorde frå egyptisk slaveri.

Før måltidet vaska Jesus føtene til disiplane, som for å reinse verda frå si synd. Under måltidet fortel han disiplane at éin av dei skulle komme til å forråde han – og syndaren skulle vise seg å vere Judas.

Nattverden har vorte eit rituelt måltid som utgjer ein viktig del av den kristne gudstenesta. Under nattverden et kristne brød og drikk vin som uttrykk for Jesu kropp og blod. Brødet og vinen kallast elementa.

Nattverden er eit sakrament, det vil seie ei heilag handling. For kristne er formålet med handlinga å få styrkje og tilgjeving frå Jesus. For å gå til nattverd må ein vere døypt.

Kilde: Store Norske Leksikon

Neste artikkel

Påskeunderhaldning: Alt på eitt brett