Annonse
Annonse
Annonse
Annonse

Møteplass for inkludering

Det er krevjande å vere einsam, krevjande ikkje å bli sett eller rekna med. Skal vi gjere noko med det?

Hver sin paraply: Hvor lett er det å komme inn i lokalsamfunn i Norge, spør Nationens spaltist. Foto: Gorm Kallestad/NTB
Hver sin paraply: Hvor lett er det å komme inn i lokalsamfunn i Norge, spør Nationens spaltist. Foto: Gorm Kallestad/NTB

Eg snakkar med ei dame frå Aust-Europa. Ho likar naturen her, seier ho, men saknar vener: – Eg har budd her i 10 år, men kjenner nesten ingen.

Her finst gamle slekter og store familiar. Folk som høyrer til bygda, som vi seier. Men kva med dei nye som kom i fjor, dei vi skimtar på butikken no og då? Og dei utanlandske sesongarbeidarane som arbeider på gardane? Eller flyktningen, han som aldri er med på noko av det som skjer, og som ruslar gatelangs for seg sjølv? Har vi særleg sosial omgang med dei? Inkluderer vi dei i det store bygde-vi-et? Veit vi eigentleg kven dei er?

Eit sosialt liv er så mangt. Nokon har mange rundt seg heile tida. Andre att har nesten ingen. Å halde seg for seg sjølv, vere ein einstøing, definerer ikkje graden av lukke eller livskvalitet, eller korleis vi i røynda har det. Einsemd, derimot, gjer det. Å vere einsam gjer vondt.

Alle har kjent på einsemda. Kjensla då ein kjær ven forsvann ut av livet ditt. Kjensla av aldri å bli rekna med i fellesskapen, av aldri å bli forstått eller anerkjent for den du er. For nokon er einsemda lette blaff som kjem og går, for andre att noko som sit fast, blir verande, som gjer oss urolege, i nokre tilfelle sjuke.

Eg tenkjer på den utanlandske dama – og sit att med ei dårleg kjensle. Kva gjer eg for å ta meg av dei nye og framande i mi eiga bygd? Bryr eg meg? Kan eg kjøpe meg fri for dårleg samvit når skatten er betalt? Staten tek seg av det som må gjerast, gjer han ikkje? Det finst grunnar for at vi ikkje tek kontakt med nesten vår. Bygdesamfunna er eit økosamfunn med finmaska reglar for korleis vi skal te oss saman med andre. Det tek seg kanskje ikkje ut å buse inn i livet til framande? Best å sleppe å involvere seg.

Det slår meg kor heldig eg er. Sant å seie har eg aldri kjent meg djupt einsam korkje heime i Valdres, i Bergen eller i Oslo, plassane eg har budd. Eg veit at det er eit privilegium for mange, slik det òg er eit alvor for dei som står midt i einsemda. Kanskje var det frykta i meg som gjorde at eg aldri tok sjansen på å flytte til nye stader, stader der eg ikkje kjente nokon frå før? Ei frykt for å bli einsam? Ei frykt for utanforskapen?

Sjela mi vibrerer i møte med det kjente og heimlege. Rundt meg finst nære og fjerne vener av alle slag. Menneske eg har kjent lenge, som eg gjekk på skule med, som eg har møtt gjennom folkemusikken og politikken, eller som eg er i slekt med.

Annonse

Å kjenne på utanforskap og einsemd er krevjande, særleg for dei som står på sidelina av det meste, for dei som er nye i landet. Eg tenkjer på innvandrarane, på dei som ber med seg andre historier og erfaringar, som kjem frå millionbyar eller område med krig. For ei omvelting i kvardagen! Integrering og kjensla av å høyre til er ingen quick fix, veit vi, men er avhengig av tid, tolmod og vilje til å møtast. Frå dei som kjem, sjølvsagt, men aller mest frå dei som bur her.

Integrering og inkludering er tema som går att etter seg. Kor mange gonger har du ikkje høyrt taler frå ordførarar som snakkar om busetting av flyktningar, eller politiske diskusjonar om integreringstilskot til kommunane eller andre offentleg finansierte satsingsområde? Er vi leie av temaa? Det er ei enkel sak å ty til fine ord om kor flinke vi er, verre er det å gjere noko i praksis.

Aud Søyland på Leira i Valdres er ei av fleire som gjer noko. Ho snakkar om møteplassar, og at det må finnast tilbod som nye vågar å gå på. Gjennom Internasjonalt kvinneforum inviterer ho og to andre til språkkafé kvar onsdag for innvandrarkvinner som manglar berøringspunkt med norsk språk og kultur. «Det er viktig å bli sett», seier Aud. Rundt eit enkelt måltid lærer dei nytilkomne å snakke, og forstå – og blir ein del av kulturen vår, og vi av deira.

«Det offentlege kan bidra til ein viss grad, men utover det må folk faktisk vise initiativ sjølv», seier Aud. Fleire andre gjer også mykje: I Vang har Elisabeth Sparstad drive frivillig norskundervisning i årevis. Ei veninne av meg, Alice, inkluderer dei i venekretsen sin.

Vi treng møteplassane. Innvandrarane treng dei. Vi treng dei. Men er det mogleg å skape møteplassar utan at det heiter noko med «internasjonalt»? Ein møteplass er fyrst og fremst ein, ja, møteplass. Slik senkar ein terskelen for kva ein møteplass kan vere.

Apropos språk: Det er viktig å gjere seg forstått, noko anna er korleis vi omtalar dei som kjem – innvandraren eller framanddama frå den andre kanten av landet. Morgondagens valdris er ikkje berre han og ho som kan skryte av ei stolt slektsrot i dalen langt attende i tida. Morgondagens valdris er han som bur her, eller ho som kjenner på tilhald her. Hytteturist eller flyktning.

Eg sender ein tanke til den austeuropeiske dama. På einsemda ho snakkar om – og på ansvaret som kviler på meg, på deg, på majoritetssamfunnet. Det er krevjande å leite seg fram i jungelen av eit ukjent språk og ein framand kultur. Då trengst møteplassar, og nokon som rekker fram ei hand, som hjelper ein inn. På språkkafé, på ein fotballkamp eller på dugnad i grannelaget.

Nærhumanisme er ikkje avhengig av handlingsplanar for busetting eller millionar frå staten. Eit godt lokalsamfunn er godt fyrst når dei som bur her, kjenner seg inkludert og sett. Rundt eit måltid mat, til dømes.

Neste artikkel

Snikprivatisering av norsk kraft