Annonse
Annonse
Annonse
Annonse

Nei, me må ikkje eta så mykje kjøtt

Fyrst og fremst handlar det om kva type kjøtt du legg på tallerkenen.

Kjøttforbruk: Kjøttforbruket vårt har auka kraftig frå slutten av 1980-talet. Er det verkeleg slik at me ikkje kan eta mindre kjøtt? Foto: Siri Juell Rasmussen
Kjøttforbruk: Kjøttforbruket vårt har auka kraftig frå slutten av 1980-talet. Er det verkeleg slik at me ikkje kan eta mindre kjøtt? Foto: Siri Juell Rasmussen

Maten me et er ikkje "berre" mat. I takt med aukande velstand speglar mat sosial klasse og økonomi, identitet, politisk engasjement osb., og ikkje minst på kva måte og kvar maten me et blir produsert.

Det heiter ikkje til dømes vegansk mat lenger, det heiter plantebasert. Å eta plantebasert mat kjennest kanskje mindre politisk, når ein organisasjon som Norsk vegansamfunn ynskjer å bli registrert som eit livsynssamfunn.

Det er mogleg vegan/vegetar/klimadebatten har spora av ein debatt om kjøttforbruket, men ein kan undrast over kvifor debattfelta tek fyr av å snakke om å eta mindre kjøtt, og om det hadde vore mogleg å einast om noko i midten.

For det er nemleg heilt greitt å eta mindre kjøtt. Talet på bønder og kor mykje råvarer dei skal produsere per gard, er fyrst og fremst eit politisk spørsmål, og ikkje eit spørsmål om kor mykje kjøtt me skal eta. For berre 30 år sidan åt me langt mindre kjøtt enn i dag, og likevel hadde me eit jordbruk med fleire bønder, fleire gardar og som i endå større grad var til stade i heile landet.

Eksplosjonen i kjøttforbruket vårt kjem tydeleg fram om me ser på forbruket i 1989 samanlikna med 2018. Og ikkje minst kva type kjøtt me et svært mykje meir av i dag enn då permanent framleis var moteriktig hårfrisyre:

Storfekjøtt + kalv: 1989: 17,1 kg. 2018: 18,9 kg.

Sau/lam: 1989: 6,0 kg. 2018: 5,0 kg.

Svin: 1989:17,7 kg. 2018: 25,6 kg.

Fjørfe: 1989: 4,9 kg. 2018: 18,8 kg.

Totalt kjøttforbruk: 1989: 45,7 kg. 2018: 68,3 kg.

Annonse

(Kjelde: Kjøttets tilstand 2019.)

Tala avslører for det fyrste at "eksplosjonen" i forbruket vårt i liten grad kjem frå drøvtyggjande dyr som kan nytte norsk inn- og utmark, dyr som i mindre grad utgjer – og her hissar eg kanskje opp nokre svinebønder, men det får stå seg – ryggrada i norsk distriktsjordbruk frå Lindesnes til Nordkapp. Det avslører også at me åt 24,6 kilo meir kjøtt i 2018 enn i 1989 – og at berre 0,8 kilo av denne veksten har gått til sau/lam/storfe/kalv.

Veksten i kjøttforbruket vårt blir også – paradoksalt nok – brukt som argument for å redusere inntaket av raudt kjøtt, altså det raude kjøttet som slepp ut metangass (kyr/sauer).

Den veldige politiseringa av maten vår kjem godt til uttrykk i den hissige debatten kring å ha ein kjøttfri dag per veke. Tidlegare i haust sat eg i eit panel som skulle prate om temaet "Meir enn mat" på folkebiblioteket i Vang i Valdres, saman med mellom anna to lokalmatprodusentar frå bygda.

Samtalen handla om kva mat me bør eta i framtida, og korleis lokale bønder kan bidra med matmangfald og tene pengar når Reko-ringane blir meir og meir populære. Finst ein annan veg enn å stappe i seg stadig meir familieskinke til frukost og kyllingfilet til middag? Men også spørsmålet: Kva er det som gjer debatten om kjøtt så eksplosiv og vanskeleg? Og finst det ein framtidsveg for kjøttproduserande småbønder i distrikta?

Frå kokebokhylla til mor mi fann eg fram "Kokebok", ei ganske keisamt utsjåande bok samanlikna med dagens glossy kokebøker som fyrst og fremst skal definere identitet.

"Kokebok" vart brukt som lærebok i husstell på husmorskulen. Den kan kanskje setje kjøttdebatten i eit perspektiv. Her er det oppskrifter på raudbeter som bifferstatning, kålrot som biff, selleri som biff, squash som biff og røter som vilt. Under kapittelet "Grønnsaker" kan me lesa at grønsakene bør brukast slik at dei "delvis, og en gang imellom helt, erstatte(r) kjøtt og fisk til middag".

Det er altså ikkje så frykteleg mange år sidan "kjøttfri måndag" var både måndag og tysdag, som onsdag og torsdag. Utgangspunktet var derimot heilt anna enn dagens; dei moderne husmødrene skulle lære å økonomisere hushaldninga og innkjøpa, og sidan kjøtt og fisk var dyre produkt, måtte ho ty til gode råd for å få mann og born til å eta dei billigare grønsakene.

I dag er framlegg om å droppe kjøtt ein dag i veka eller redusere kjøttforbruket sitt noko av det som set mest fyr på kommentarfelta i Nationen. Debatten om kjøttfri dag får fram det minst seriøse i mange, frå dei som meiner kjøttfri måndag reddar klimaet til dei som hevdar eit slikt framlegg er å ta frå bestemor kjøttkakene hennar. Men mange barnefamiliar praktiserer alt kjøttfri middag, når ungane får servert pannekaker med blåbærsyltetøy. Heilt utan gjera pannekakene om til identitetspolitikk.

Korleis dei plantebaserte ingrediensane blir produserte, og av kven, er også underordna. Stel produksjonen ressursar og vatn frå lokalmiljøet? Nyttar plantasjane arbeidskraft basert på sosial dumping og trafficking? Fancy mat- og klimainteresserte kokebokforfattarar som forfektar eit plantebasert kosthald, har ein hang til å basere oppskriftene sine på importerte råvarer.

Me bør eta meir norskprodusert grønsaker og frukt, på kostnad av importerte grønsaker og kjøtt som ikkje utnyttar norske beiteressursar. Og å eta to kjøttkaker og tre poteter i staden for tre kjøttkaker og to poteter bør vera grei skuring for dei fleste.

Har du noe på hjertet?

Neste artikkel

Slik ble Norge ostelandet