Annonse
Annonse
Annonse
Annonse

Etter våre dagar

Mange kjenner på lette og takksemd når neste generasjon står klar til å overta bruket. Men kva tenkjer dei som ikkje har nokon til å overta etter seg?

Barnlaus:  Kan vi finne oss til rette i ein kvardag utan ungar, utan eigne etterkomarar til å overta den gamle garden? Spør Knut Aastad Bråten. Foto: Mostphotos/Esolex
Barnlaus: Kan vi finne oss til rette i ein kvardag utan ungar, utan eigne etterkomarar til å overta den gamle garden? Spør Knut Aastad Bråten. Foto: Mostphotos/Esolex

Det var ikkje slik dei såg framtida for seg, dei nye brukarane på den gamle slektsgarden. Då dei tok over etter foreldra og svigerforeldra, låg det mange forventningar i lufta – fyrst og fremst om å halde fram med drifta, men òg om å føre slekta vidare.

Det kom aldri ein ny generasjon på garden. Det vart aldri ungar i tunet, born som traska i føtene på bestemor og bestefar, og som seinare kunne føre tradisjonane og slektsrøtene vidare. Kanskje la det seg ein skugge over garden og brukarane, ei kjensle av ikkje å strekke til, skuffelse over å bryte bandet mellom garden og slekta.

Det er sårt og vanskeleg ikkje å kunne få born, også på gardar der haldningane og forventingane om å føre vidare slektene og tradisjonane er ekstra store. Stiller vi for høge og urealistiske krav til dei nye generasjonane?

Å sette barn til verda er ei velsigning for dei som kan det, og for dei som opplever å bli foreldre for fyrste eller fjerde gong. For andre er reproduksjon vanskeleg, ein kamp mot eigen kropp og tida som går. Å ikkje lukkast med å få barn kan slite på parforholdet, er ein kime til stress og dårleg sjølvtillit. Er det verkeleg verdt alle forsøka? Kan vi finne oss til rette i ein kvardag utan ungar, utan eigne etterkomarar til å overta den gamle garden?

«Det er sårt og vanskeleg ikkje å kunne få born, også på gardar der haldningane og forventingane om å føre vidare slektene og tradisjonane er ekstra store.»

Vanskeleg

Forventingane til familiebruket og slektsgarden er enno ei naturleg drivkraft hjå mange. Kanskje er det heller ikkje så rart? Å drive ein gard liknar eit puslespel som aldri tek slutt, prosessar utan ein naturleg start eller ende. I familien finst lojalitet og kjærleik til staden og garden, kjenslemessige forpliktingar om å ta vare på det vi har overteke. Dyra på båsen vart avla fram for fleire tiår sidan. Skogen du høgg, var det kan hende bestefar din som planta. På garden finst spora etter dei gamle slitarane. I finstogo heng bilete av dei på rekke og rad. Best å halde seg inne med dei.

Annonse

Forteljingane om garden er forteljingane om menneska som høyrer garden til. Ungar og nieser, gamle tanter, eit syskenbarn og ei svigerdotter. Ein gard er mylderet av menneske og generasjonar, eit referansepunkt og ein identitetsmarkør for dei som kjenner på forankring til staden. Men kva gjer vi når det ikkje lenger er unge folk som kan overta, når du sit att som siste ledd i ei lang rekke og ikkje lenger har nokon til å ta over etter deg? Gjer det noko med motivasjonen til i det heile å halde fram med drifta? Kvifor investere i noko som ingen uansett skal overta?

Tanken har slått meg fleire gonger. Sjølv er eg ein barnlaus homofil kar midt i livet. Djupt i meg finst ei skuldkjensle over ikkje å ha gjort meir for å føre slekta vidare. Garden er eit lite bruk, og slekta har ikkje vore her lenge. Men staden betyr mykje. Det finst slektningar i andre delar av landet, men kva skal dei med eit nedlagt bruk i Valdres der arbeidsmarknaden er marginal og einsidig? I staden drøymer eg meg bort og vekk frå problemstillingane.

«Om ikkje nokon av ungane mine vil overta, kjem eg til å selje garden», seier ein ven. Tilknyting til garden og jorda gjennom fleire hundre år er sterk. Likevel er han tydeleg på kva som er viktig og uviktig, og kva som er best – for garden. Alternativet er heller ikkje aktuelt – å overlate avgjerda og skjebnen til garden til neste generasjon. Like greitt å ordne det sjølv.

Det finst eit nostalgisk svermeri over gardane og familiebruka. Kanskje er ikkje svermeriet alltid i takt med røyndommen slik han ovrar seg. I mange år var eg med i bygdeboknemnda for Nord-Aurdal. Vi las korrektur på nye slektsbøker – og vart kjent med slektene i bygda. På fleire av dei har slektene halde seg stabile i fleire hundre år, men døma er meir unnataket enn regelen. Oftast las vi om eigarskifte og nye slekter.

Enno finst ein sterk streng mellom garden og slektene, ein lojalitet og ei forplikting om å hegne om tradisjonane og arven etter foreldra og dei som har vore før oss. Men kanskje kan vi lære noko av historia, av mennesket på vandring? Det mobile mennesket bur òg på bygda. Den gongen som i dag. Enkeltmenneska er frie, og friare enn nokon gong til å ta eigne val, nye val. Og gjer det eigentleg noko om garden forsvinn ut av slekta?

Etter ein drivar kjem det ein svivar, seier vi. Kontinuitet er viktig, men evna til å drive godt ligg sjeldan i blodet. Og sjølv om slektsgarden er eit heilagt tempel for somme, er det ikkje lojaliteten til garden som definerer livslykke og meininga med livet, men alt det andre: Moglegheita vi har til å utgjere ein forskjell, til å bidra positivt, til å fylle livet med det som betyr noko – for deg. Om vi er barnlause eller har heimen full av ungar.

Korleis verda ser ut etter våre dagar, veit ingen.

Har du noe på hjertet?

Neste artikkel

Ropstad er ute. Ikke ukulturen.