Annonse
Annonse
Annonse
Annonse

Skogsåra

Han ligg som ei blodåre i landskapet. Slyngjer seg skånsamt og mjukt framover, rundt og forbi. Det er ein heil vev av stiar, dei dannar trådar og mønster – med logikk.

Merke i landskapet: Stien er skapt av menneske på vandring. Inngrepa er skånsame og gjer lite utav seg. Foto: Knut Aastad Bråten

Eg har funne tilbake til den gamle stien. Det er så vidt eg skimtar han under vegetasjonen. Tunge greiner og tett kratt har trengt han ut og bort. Vårflaumen har grave djupt og late etter seg opne sår. Ei furu har segna om, no ligg ho tvers over stien. Naturen tek tilbake det menneska ikkje lenger vil ha, det som menneska ikkje lenger ser nytten av.

Stien krev ein annan konsentrasjon. Eg festar blikket på det krunglete underlaget. Det er vanskeleg å sjå kor eg skal setje føtene. Redselen for å trø feil sit i hovudet, men føtene kjenner seg att. No dansar dei sin eigen dans. Lange steg og korte steg, ein sving til høgre, så til venstre. Det er som om føtene er utstyrte med sin eigen vesle hjerne.

Stien er skapt av menneske på vandring. Inngrepa er skånsame og gjer lite utav seg. Tenkjer vi annleis om inngrepa i naturen i dag? På eit nedlagt gardsbruk har ein bulldosar forsynt seg grovt: Stien er kutta tvert over og endar ufrivillig i eit stort krater og store fyllingar. Hit, men ikkje lenger.

Kva betyr stien for oss i dag? Kva kan vi bruke han til, og korleis tek vi vare på dei gamle ferdselsvegane?

Kulturlandskapet er merke og spor etter menneska. Men kulturen endrar seg konstant – og landskapet med den. Slik også med stien. Nye stigar kom til etter kvart som det var bruk for dei, skriv bygdebokforfattar Harald Hvattum. «Då det vart køyrevegar utpå 1700-talet, vart ein del av stigane gjort om til vegar, andre gjekk etter kvart ut av bruk», skriv han.

Forsvinn menneska, forsvinn stien.

Stien fører deg aldri vill, men heller aldri til ein stad. Stiane inngår i eit intrikat flettverk med fleire andre stiar. Her er beinstigar og goter mellom gardane, kjente og mindre kjente stigar og ferdselsvegar i skog og utmark. Dei var kløvjevegar og vintervegar, kyrkjevegar og saltvegar som batt bygdene saman, og «som mest gjekk etter åsdragi, for der var det mindre med skog, urd og myr som gjorde samferdsla trevaleg», skriv Knut Hermundstad i Valdres Bygdebok.

Annonse

Stien gjev orkesterplass til rike naturopplevingar. Det meste blir meir intenst her. Du kjem tett på. Luktene er sterkare, og også lydane. Stien er ei ny oppleving kvar gong, men pass deg – skogen er løynd og uoversiktleg, mørk og farleg. «Gå aldri utanom stien», åtvara bestemor. Berga er høge. Vatna er djupe. På Kari-myra forsvann den vesle jenta. Her finst farlege dyr, underjordiske og busemenn. Stien vaktar oss mot den mørke verda og er som ei hjelpande hand for den som vil trygt heim.

Visdomsorda frå dei gamle har sett seg fast i kroppen. Det er haust. Eg er på tur frå Liomseter i vestfjella i Gausdal, over Skruvedalen og heim til Valdres. Stien er merkt, men berre eit stykke, viser det seg. Då eg er halvvegs, forsvinn han for auga og blir erstatta av dyretråkk og krøterstiar, eit uforståeleg nettverk eg ikkje klarar å sjå samanheng og mønster i. Hjartet bankar raskare. Eg tenkjer på bestemor og forteljingane frå barndomen. Kveldsmørket sig på. Når redsla tek meg, ber eg til Gud om å kome heilberga fram.

Stien fører deg aldri vill, men heller aldri til ein stad.

På eit høgdedrag finn eg tilbake til stien.

Stien bind folk saman, er praktisk og tenleg, men er òg ei moralsk rettesnor med djupare tyding. Vi går ikkje overalt, vi tek oss ikkje til rette overalt. Aller minst over eit nysådd jordstykke eller i slåtten til grannen. Den gamle stien underordnar seg strukturane i bygda, tek omsyn og er slik med på å skape orden i landskapet, og mellom menneske.

I mange år er stien ein del av kvardagen min, inntil eg byter han ut – med bilen. Tidsskjemaet strammar seg til. Eg blir mindre tolmodig. Meir forfengeleg, kanskje. Eg orkar ikkje lenger tanken på å bli blaut på føtene eller kline den lyse buksa inn med gjørme. Dessutan blir eg varm og sveitt av å gå. «Kan du ikkje ta med deg ombyte i ein sekk på ryggen?» seier ei stemme. «Passar ikkje», svarar eg. Så legg eg stien bak meg.

80-talet er ei brytningstid mellom ny og gamal tid, mellom bestemor på stien og småbarnsforeldre langs nye stiar – no, som tilrettelagde gangvegar, særleg i nærheita av tettstadene. Dei moderne stiane er universelle og fine – og folksame. Her er asfalt og gatelys, men òg leven frå bilane tett ved.

Eg lengtar til den gamle stien.

Finst det ein renessanse for dei gamle stiane? Den Norske Turistforening har over 300.000 medlemmer og 20.000 kilometer merkte stiar over heile landet. Dei er hovudåra i det norske stinettet i dag – saman med andre umerkte og lokalt merkte stiar. Som til dømes i mi eiga heimbygd. Gjennom året arbeider helselaget i bygda for å styrke medvitet om dei gamle stiane, og for å ta opp att bruken av dei. Utstyrte med saks og motorsag ryddar dei attgrodde stiar og gjev dei nytt liv – no som turmål for slitne kontorkroppar. Her er skilt med namn på aude husmannsplassar, benkar og sitjegruppe, eit kart som fortel deg kor du er, og ei turbok som lovar premiar til dei ivrigaste.

Skogen og krattet tettar seg til. Men enno skimtar eg stien djupt under villniset. Han ligg der framleis. Slår du fylgje neste gong?

Har du noe på hjertet?

Neste artikkel

Litt oppklaring på forslaget om bunnfradrag/frikvote fra NBS