Annonse
Annonse
Annonse
Annonse

Selik Mahler, mor mi og eg

Eg har aldri møtt Selik Mahler. Likevel er han blitt ein del av livet mitt.

Søskenflokken i Mahlerfamilien, frå venstre: Selik, Salomon, Abraham, Mina og Sara. Selik, Abraham, Mina og foreldra Simon og Malke vart alle sende til Auschwitz og døydde der. Sara og Salomon overlevde krigen. Foto: Jødisk museum, Trondheim
Søskenflokken i Mahlerfamilien, frå venstre: Selik, Salomon, Abraham, Mina og Sara. Selik, Abraham, Mina og foreldra Simon og Malke vart alle sende til Auschwitz og døydde der. Sara og Salomon overlevde krigen. Foto: Jødisk museum, Trondheim

«Kjære Carey, ja i kveld fikk jeg beskjeden om at jeg skal dra til Oslo i morgen, og du kan tro jeg er spent på hva de kommende tider vil innebære. Engstelig er jeg ikke, for jeg har alt gjort opp med meg sjøl … Det skal bli rart å komme tilbake en gang, for det vil jeg da håpe at jeg gjør … Hils Sonja og Sunny fra meg, og så får du leve så vel. Never forget me!»

Vi ber alle med oss historier frå barndommen. Somme så sterke at vi føler at vi har opplevd dei, sjølv om vi aldri var til stades da det skjedde. Historia om Selik Mahler er ei slik historie.

Sitatet over er henta frå eit brev frå den jødiske ungdommen Selik Mahler, datert 1. november 1942. Han skreiv brevet i ei celle i Vollan fengsel i Trondheim. Historia om arrestasjonen av Selik er blitt ein del av mi livshistorie, ikkje fordi eg var der, men fordi mor mi var der, og fordi det gjorde så sterkt inntrykk på henne at ho attfortalde opplevinga mange gonger i oppveksten min, og fordi ho bar det med seg og fortalde om det heilt til ho døydde.

Slik blei også historia om jødeutryddingane for meg noko meir enn eit ufatteleg tal som vitna om grenselaus vondskap. Ho vart eitt menneske, éin lagnad, ein klassekamerat, ein ven. Ho var også med på å skape ei sterk rettferdskjensle som opp gjennom oppveksten var med på å forme meg til den eg er.

Da han skreiv brevet til kjærasten Carey, var det to dagar til han skulle fylle nitten år. Far hans, Simon, var også arrestert og sat i ei anna celle. Den eldre bror hans, Abraham, hadde flytta til Volda for å gå på handelsgymnaset. Han vart arrestert der og transportert til Ålesund. Familien høyrde til det jødiske miljøet i Trondheim. Simon var innvandrar frå Latvia, mora Malke frå Polen. Selik gjekk på Trondhjems Handelsgymnasium – i same klassen som mor mi, Lilly Benkel, som ho heitte den gongen.

– Ein dag midt i ein undervisningstime kom dei, to hirduniformerte gutar frå ein høgare klasse, og bad Selik om å komme ut og bli med dei, fortalde mor.

Selik samla saman sakene sine og la dei ned i den slitne, brune skoleveska si og gjekk fram til kateteret der læraren stod.

Annonse

– Alle vi andre reiste oss som om det var på kommando, og vi stod da Selik i den grøne skolefrakken bøygde hovudet med det store, vakre raudbrune håret, og helste farvel til læraren. Så snudde han seg, smilte, helste til klassekameratane og gjekk ut av klasserommet.

Nettopp fordi hatets stemmer også i dag samlar tilhøyrarskarar, er det viktig å fortelje historiene til nye generasjonar.

Nokre få ord, éin episode, men ei så grenselaust stor historie. Og historia blir enda sterkare for oss fordi vi veit kva som skjedde etterpå. Det visste dei ikkje den dagen i slutten av oktober 1942.

27. januar er den internasjonale holocoustdagen – minnedagen for folkemordet på jødane under andre verdskrigen. Denne dagen for 75 år sidan frigjorde styrkar frå Den raude armeen dei 7000 fangane som hadde overlevd i Auschwitz-Birkenau. Dei grufulle brotsverka vart kjende for heile verda.

Mor mi døydde i fjor, og snart er alle tidsvitna som kan fortelje sine sjølvopplevde historier om dei ugjerningane nazistane stod for, borte. Vi har ei plikt til å fortelje desse historiene vidare slik at overgrepa og utryddingsleirane blir noko meir enn abstrakte tal; slik at nye generasjonar forstår at det bak det ufattelege talet finst enkeltmenneske med sin kjærleik, sine draumar, sine voner; slik at vi framleis kan reise kraftige forsvarsverk mot den dehumaniseringa som nazismen og totalitære ideologiar representerte og framleis representerer.

Nettopp fordi hatets stemmer også i dag samlar tilhøyrarskarar, er det viktig å fortelje historiene til nye generasjonar.

Selik Mahler, broren Abraham og faren Simon blei sende til Berg konsentrasjonsleir. Derfrå blei dei overførte til Bredtveit fengsel. Alt dei eigde, blei konfiskert av nazistane. 26. november 1942 var dei tre familiemedlemmene blant dei 532 jødane som blei deporterte med Donau. 1. desember 1942 kom dei fram til Auschwitz.

Truleg døydde Simon først, fordi han var eldst og svakast. Selik døydde etter nokre få veker i desember 1942 som fange nr. 79183. Han har ingen dødsdato – det har heller ikkje bror hans, Abraham. Mora Malke og systera Mina kom til Auschwitz 3. mars 1943 og vart førte inn i gasskammeret same natta. Broren Salomon greidde å flykte til Sverige. Systera Sara var gift med ein ikkje-jødisk mann og blei ikkje deportert. Salomon og Sara overlevde krigen.

Har du noe på hjertet?

Neste artikkel

Luftig ordkrig mellom regjeringen og Widerøe