Annonse
Annonse
Annonse
Annonse

Då eg var ung, fanst det ingen homofile

Det er lettare å vere homo på bygda, les eg. Er det det?

Bygdepride vart arrangert for fyrste gong i Volda i mai 2018. Foto: Andrea Sofie Aasvang

Han snakkar om familien sin, den som alle kjenner og ser, om gardsdrift og TV-kveldar heime. Og om dei kjenslene ingen andre må få vite noko om.

Han veg kvart ord. Den heterofile familielukka er vakker, insisterer han. Eg nikkar, og ser at forteljingane rommar ei djupne. Eit feilskjær kan få konsekvensar. «Kva skjer om eit rykte om kjenslene mine for menn blir spreidde? Kva skjer om eg mistar kontrollen. Kven er eg då?»

Som open homofil på bygda hender det at andre homofile – dei som er langt inne i skåpet – tek kontakt for å prate. Nokre av dei er komfortable med livssituasjonen, andre er ikkje det. Dei snakkar om å halde kjenslene for seg sjølve, om forventningar om å gifte seg, ta over garden.

Nokon kombinerer den heterofile familieidyllen med diskret treff – og er glade med det. Andre att pakkar kofferten og forsvinn inn i mylderet av andre i byen. Forsking tyder på at lesbiske og homofile er busette i urbane strok i noko høgare grad enn befolkninga elles, les eg i rapporten Skeiv på bygda (2015).

Men ikkje alle taklar forventningar og krevjande kjensler. Ein eldre mann snakkar til meg om familien og garden – og broren som skulle ta over. «Ingen sa noko då han levde. Då han var død var det også stille».

I 2018 vart det arrangert Bygdepride rundt om i landet. Det svinga seg som mest då paraden kom til Ørsta med ministrar fremst i toget. «Det er blitt helt streit å være skeiv på bygda», skreiv Astrid Meland i VG etter paraden. Berre til ein viss grad, vil somme meine.

Medan sentraliseringstoget tøffar mot byen, sit det ein einsam homse og drøymer om småbruk og grønsaker i hagen.

Bygda var aldri homovenleg. Byen, derimot. Forteljinga om den intolerante bygda har vore røyndomen for mange, men stemmer ikkje for alle. Ikkje alltid. I den nemnde rapporten les eg om eit mangfaldig homoliv på bygda, forteljingar som utfordrar dei stereotype oppfatningane hjå mange av oss. Til dømes klisjeen om den einsformige bygda – som ikkje er så einsformig når alt kjem til alt, og som påverkar det sosiale samkvemmet. Homo eller ei.

Som homofil på bygda får eg spørsmål om korleis eg held ut livet som homo, her, som om det finst ei allmenn sanning om ulukkeleg ruralt homoliv. Enn så lenge funkar det. Eg har funne meg til rette i dei miljøa som finst, blant museumsfolk og bønder, raddisar og Frp-arar. På sameigemøtet går praten lett. Valdres er ein liten stad, oversiktleg, avhengig av den einskilde. Bak den dominerande heteronormative veremåten finst ei stille aksept for det som skil seg ut.

Det betyr likevel ikkje at bygda berre er å sjå som ein open og venleg familie. Alle kulturar, by eller bygd har sine konvensjonar og veremåtar. Nokre er meir opne og inkluderande. Andre er ikkje det.

Annonse

Det var ei tid at skamma og redsla tok all krafta frå meg. Ulovlege kjensler gjorde meg halv og ufullkommen. Eg tok det for gjeve at kjenslene ville brenne ut på vegen inn i vaksenlivet. Forakta var sterk. Kva eg tenkte om andre homofile den gongen? Dei kledde seg fjollete, gjekk på treff i mørke kjellarar.

Så langt eg visste, fanst ingen homofile i den idylliske tettstaden vår ved foten av Jotunheimen. Dei stereotype forteljingane florerte. Eg var redd for stigmatisering og utestenging. For å bli assosiert med dette eine og berre det. Eg, som var så mykje meir.

Det var ikkje så komplisert å kome ut av skåpet den gongen i 2006. Men framleis skal det gjerast. Framleis skal ein opne seg opp for nokon. Bygda er gjennomsiktig. Bygdepraten surrar sin eigen melodi.

Det var ei tid at skamma og redsla tok all krafta frå meg. Ulovlege kjensler gjorde meg halv og ufullkommen.

Dei som står fram, tek eit viktig steg for seg sjølve – og for alle andre. Å kome ut av skåpet er fyrst og fremst ei lette for den det gjeld. Men å opne seg har òg omkostningar og får konsekvensar som ein kanskje ikkje var førebudd på. Nokon er komfortable med merksemda som den homofile legninga gir. Andre er ikkje det. Å stå fram er som å settast på utstilling, ein lagnad som krev full innsikt. Å vere «den einaste» gjer deg synleg og sårbar. Ofte veldig einsam.

Det er gay på landet, skriv kommentator Astrid Meland i VG, men molda er tung og haldningane om kjønn og legning sit enno djupt. Det slo meg her om dagen kor fåe homofile bønder eg kjenner. Kanskje harmonerer ikkje tilværet som open homse med landbruk, maskinpark og odelsjord? Ein uskriven samfunnskontrakt let seg ikkje enkelt bryte: Forventningane frå slekta og bygdesamfunna veg tungt, iblant tyngst. Garden skal haldast i slekta. Nokon må overta.

Kanskje skal vi byrje med språket? Einsidige tilflyttingskampanjar røper kven ein helst ynskjer seg til bygdene. Merkevarebyggjarar lokkar med bustad med mange rom i barnevenleg strok, med leikeplass og gåavstand til barnehagen.

Medan sentraliseringstoget tøffar mot byen, sit det ein einsam homse og drøymer om småbruk og grønsaker i hagen. Bygde-Noreg vinn ikkje kampen mot byane med barnefamiliane åleine, men med menneske som ynskjer å busette seg nettopp her. Gay eller ikkje.

Knut Aastad Bråten skriv fast til Nationens debattarena Motkultur.

Har du noe på hjertet?

Neste artikkel

Ikke glem eldregenerasjonen ved valget