Rekneskapsundersøkingane til Norsk institutt for landbruksøkonomisk forskning (Nilf) viser at bøndene i snitt hadde ei arbeidsinntekt og lønsevne på 107 kroner timen i 2009.
Låg rentesats gjer at inntekta for første gong klatrar over 100 kroner timen, men inntekta som bøndene får for matproduksjonen er langt lågare enn minsteløna til butikkmedarbeidarane som sel maten til kunden.
For ufaglært arbeidskraft er den tariffesta minsteløna i butikk på 129 kroner timen pluss tillegg. Det opplyser nestleiar Hanne B. Halvorsen i bransjerådet i Handel og Kontor. Ho er svært overraska over bøndenes låge inntekt.
- Jøss'a meg, det var svært overraskande og veldig trist. Bønder jobbar jo ikkje åttetimarsdag, men eg hadde ikkje trudd at inntekta var så låg ut frå faktisk timebruk, seier Halvorsen.
Renteendring løfta inntekta
Seniorrådgjevar Torbjørn Haukås i Nilf fortel at snittinntekta er henta frå dei såkalla driftsgranskingane basert på rekneskapstala for 2009.
Les også: Kraftig prisnedgang på kjøtt og egg
107 kroner timen i snitt skal både dekkje arbeidsbruken til bondens familie og innleigd arbeidskraft.
- Det betyr at når bonden må leige inn arbeidskraft for godt over 107 kroner timen, pluss avgifter og sosiale utgifter, blir timeinntekta han sit att med sjølv dessto mindre, seier Haukås.
- Korleis vil du karakterisere inntektsnivået?
- Inntekta er låg samanlikna med andre grupper, men utover det er det eit politisk spørsmål.
Ein av grunnane til at inntekta gjorde eit hopp var at kalkulasjonsrenta for kapitalinnsatsen vart nedjustert frå seks til tre prosent frå 2008 til 2009.
Høgre: — Nær sosial dumping
Næringspolitisk talsmann Svein Flåtten i Høgre seier at det er grunn til å vere bekymra over det låge inntektsnivået i jordbruket.
- Inntektsnivået bekymrar oss absolutt. 107 kroner timen høyrest ut som sosial dumping, viss vi skal tru på berekningane. Eit slikt inntektsnivå er sjølvsagt alt for lågt i våre dagar, men eg tykkjer det er vanskeleg å få eit godt svar når eg spør om jordbruksinntekta i Stortinget, seier Flåtten.
Les også: Bøndene har dobla produktiviteten på 20 år
Flåtten meiner det må nye og kraftige tiltak til for at det skal monne, men han vil avvente konkretisering til regjeringa legg fram sitt forslag til landbruksmelding.
- Bør det setjast eit mål for inntekta i jordbruket?
- Nei, eg ser ikkje behov for det, men ein kan sjå føre seg mange verkemiddel for å heve inntekta for bønder som sjølvstendig næringsdrivande. Ein må sjå på både tiltak for å auke inntekta og redusere kostnadene, seier Flåtten.
- Men de vil ha milliardkutt i budsjettstøtta?
- Ja, men det treng ikkje bety at inntekta til bonden blir mindre. Vi vil ha eit mest mogleg lønsamt landbruk, og vi er bekymra for dagens inntektsnivå, seier Flåtten.
Ap nøler med inntektsmål
Landbrukspolitisk talsmann Arne L. Haugen i Arbeiderpartiet deler uroen for inntektsnivået i jordbruket. Han vil likevel ikkje høyre snakk om sosial dumping.
- Nei, eg tykkjer det er ei krevjande samanlikning. Bøndene er sjølvstendig næringsdrivande og dei må halde seg til realitetane og kva som er mogleg, seier Haugen.
- Kva er forskjellen?
- Tilsette har avtalt på førehand kva inntekt dei skal ha. Noko slikt har ikkje bonden.
- Kvifor er det lettare å akseptere 107 kroner timen for bønder enn for andre grupper?
- Rammene er forskjellige, og dessutan er det krevjande å forhalde seg til slike snittal. Som ordførar hugsar eg at eg ikkje alltid følte det stemte då det vart sagt at kommunane fekk større overføringar, for vi merka ikkje noko til det sjølv. Vi veit at inntektsnivået er svakt i jordbruket, men vi har snudd utviklinga sidan 2005.
- Kvifor nøler Ap med å gå med på eit klart inntektsmål i landbruksmeldinga?
- Vi drøftar spørsmålet. Vi er ein av fleire aktørar, men vi treng meir tid som parti, seier Haugen.
Les også: Fryktar prispress vil knekke bønder
Forbundsleiar Jan-Egil Pedersen i Norsk Nærings- og Nytelsesmiddelarbeiderforbund (NNN) har vanskar med å tru på Nilf-tala.
- Vi har ingen som går for under 140 kroner i timen, og ei snittinntekt på 107 kroner timen høyrest veldig låg ut. Vi meiner at alle som utfører eit ærleg arbeid skal ha ei inntekt til å leve av. 107 kroner timen er ikkje til å leve av i Norge, men vi skal ikkje gløyme at bønder er sjølvstendig næringsdrivande, seier Pedersen, som seier ja til eit inntektsmål i landbruksmeldinga dersom det følgjer med eit visst produksjonskrav.
Professor Reidar Almås på Bygdeforskning seier saka illustrerer at bøndene er nær ved å falle under fattigdomsgrensa.
- Bøndene må få eit lågtlønstillegg på toppen av ei rimeleg inntektsutvikling, og det nærmar seg også sosial dumping, seier Almås.
Les mer i Nationens papirutgave, eller digitale avis onsdag 9. mars her.
